ريسمان او و طلب فزونى معرفت پروردگار و كبريائى و عظمت او مىباشد . « صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ » پافشارى در درخواست و رغبت [ به هدايت ] و يادآورى نعمت‌هاى پيشين او بر اوليائش و رغبت به چنين نعمت‌هايى است . « غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ » پناه جستن [ به خدا ] است از اين كه در زمرهء معاندانِ كافر و از كسانى باشد كه او و امر و نهى او را بى اهميت مىشمرند . « وَ لَا الضَّالِّينَ » تمسك به اوست تا مبادا از كسانى باشد كه ناآگاهانه ، از راه او منحرف گشتند ؛ در حالى كه مىپندارند كارى نيك انجام مىدهند . بنابراين در اين سوره جوامع خير و حكمت نسبت به امر آخرت و دنيا به‌گونه‌اى گرد آمده است كه در هيچ كلام ديگر يافت نمىشود . » « 1 » [ 1 / 467 ] صدوق سخن امام رضا عليه السلام را در باب توحيد روايت كرده كه در آن آمده است : « و [ او ] " ربّ " بود ؛ آن گاه كه مربوبى وجود نداشت . » صدوق در كتاب التوحيد ، مانند اين روايت را از على عليه السلام نيز نقل كرده است . « 2 » [ 1 / 468 ] هم‌چنين وى با سند خود به امام صادق عليه السلام روايت كرده است : « رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم صبحگاهان ، مىگفت : " « الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ » كثيراً على كلّ حال " و آن را 360 بار تكرار مىكرد . شبانگاه نيز چنين مىگفت . » « 3 » [ 1 / 469 ] كلينى با سند خود به امام صادق عليه السلام روايت كرده است كه حضرت فرمود : « هر كس بامدادان چهار بار بگويد : « الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ » ، همانا شكر آن روزش را به جا آورده است و هر كس آن را شبانگاه بگويد ، به يقين ، شكر آن شبش را ادا كرده است . » « 4 » [ 1 / 470 ] صدوق با سند خود به امام صادق عليه السلام روايت كرده است كه آن حضرت از پدرش نقل كرد كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود : « هر كس چهار خصلت داشته

--> ( 1 ) . الفقيه ، ج 1 ، ص 310 ؛ تفسير البرهان ، ج 1 ، ص 117 و 118 . ( 2 ) . التوحيد ، ص 56 و 57 ، روايت ، صدرى دارد ؛ نور الثقلين ، ج 1 ، ص 16 . ( 3 ) . كافى ، ج 2 ، ص 503 ؛ نورالثقلين ، ج 1 ، ص 15 . ( 4 ) . كافى ، ج 2 ، ص 503 ؛ نور الثقلين ، ج 1 ، ص 15 .